Box 3 belasting 2026: forfaitair of werkelijk rendement?

Box 3 — de belastingbox voor spaargeld, beleggingen en ander vermogen — is al jaren het strijdtoneel tussen belastingplichtigen en de Belastingdienst. De Hoge Raad sloeg op 24 december 2021 een historisch keerpunt: het forfaitaire rendementsstelsel van vóór 2017 was in strijd met het eigendomsrecht en het gelijkheidsbeginsel uit het EVRM (ECLI:NL:HR:2021:1963). Sindsdien geldt een overbruggingsstelsel — maar het definitieve stelsel op basis van werkelijk rendement laat nog op zich wachten. Dit artikel legt uit wat in 2026 van toepassing is, hoe het overbruggingsstelsel werkt en wanneer het werkelijkrendement-stelsel ingaat.

Het Kerstarrest en HR 6 juni 2024: wat werd beslist?

Het Kerstarrest (HR 24 december 2021) oordeelde dat het box 3-stelsel voor de belastingjaren 2017–2020 in strijd was met art. 1 Eerste Protocol EVRM (recht op eigendom) en art. 14 EVRM (gelijkheidsbeginsel). Het gevolg: de Belastingdienst moet rechtsherstel bieden aan belastingplichtigen die tijdig bezwaar hebben gemaakt.

Op 6 juni 2024 (ECLI:NL:HR:2024:705) oordeelde de Hoge Raad dat ook het overbruggingsstelsel dat de wetgever daarna invoerde onvoldoende is voor belastingplichtigen bij wie het werkelijke rendement lager is dan het forfaitaire rendement. Zij hebben recht op heffing naar werkelijk rendement — ook onder het overbruggingsstelsel. Dit geldt in het bijzonder voor belastingplichtigen met veel spaargeld (het forfait voor spaartegoeden was aanvankelijk hoger dan de werkelijke spaarrente).

Het overbruggingsstelsel in 2026: welke forfaits gelden?

In afwachting van het definitieve werkelijk-rendement-stelsel (gepland per 2027) geldt in 2026 het overbruggingsstelsel. Het stelsel gaat uit van categorieën vermogen met elk een eigen forfaitair rendement:

Het heffingvrij vermogen in box 3 bedraagt in 2026 €57.000 per persoon (fiscale partners: €114.000). Over vermogen onder deze drempel betaalt u geen box 3-belasting.

Wanneer is werkelijk rendement al beter dan het forfait?

Op basis van het arrest van 6 juni 2024 heeft u recht op heffing naar werkelijk rendement als uw werkelijke rendement lager is dan het forfaitaire rendement. Dit speelt met name bij:

• Spaargeld bij een bank die minder dan 1,35% rente vergoedt: als uw spaarrente lager is dan het forfait, mag u het werkelijke rendement aangeven (mits u dit kunt aantonen)
• Vastgoed met leegstand of verlies: als uw verhuurpand minder dan 6,60% rendement oplevert (bijv. door dalende huurinkomsten of waardedaling), kunt u werkelijk rendement claimen
• Cryptovaluta of beleggingen met verlies: bij gerealiseerde en ongerealiseerde verliezen die groter zijn dan het forfait

Om werkelijk rendement te claimen, dient u bezwaar te maken bij de aangifte inkomstenbelasting of tijdig een bezwaarschrift in te dienen na ontvangst van de aanslag. De Belastingdienst heeft hiervoor een massaal bezwaar-procedure ingesteld voor belastingplichtigen die in een vergelijkbare situatie zitten.

Voor en na: het oude stelsel vs overbruggingsstelsel vs nieuw stelsel 2027

Rechtsherstelprocedure: heeft u recht op terugbetaling?

Belastingplichtigen die tijdig bezwaar hebben gemaakt tegen hun box 3-aanslagen voor 2017–2020 hebben al automatisch rechtsherstel ontvangen. Voor 2021 en 2022 liep het rechtsherstel via het Besluit rechtsherstel box 3 en de massaal bezwaar-procedure.

Voor 2023 en 2024 geldt dat u in uw aangifte het werkelijke rendement kunt invullen als dat lager is dan het forfaitaire rendement — conform het arrest van 6 juni 2024. Hiervoor heeft de Belastingdienst een formulier beschikbaar gesteld. Controleer voor uw specifieke situatie of u recht heeft op een lager bedrag via Mijn Belastingdienst of raadpleeg een belastingadviseur.

Veelgestelde vragen over box 3 belasting 2026

Moet ik mijn spaargeld opgeven in box 3 als het onder het heffingvrij vermogen valt?

U moet uw box 3-vermogen altijd opgeven in uw aangifte inkomstenbelasting (art. 5.3 IB 2001), ook als het onder de vrijstellingsdrempel valt. Over het deel onder de vrijstellingsdrempel (€57.000 per persoon in 2026) betaalt u echter geen belasting. De Belastingdienst gebruikt de opgegeven informatie ook voor de toetsing van toeslagen en andere inkomensafhankelijke regelingen.

Valt mijn tweede woning ook in box 3?

Ja. Een tweede woning (vakantiewoning, verhuurd appartement) valt in box 3 als overige bezitting. Het forfaitaire rendement van 6,60% wordt berekend over de WOZ-waarde van de woning. Als het werkelijke rendement (huurinkomsten plus waardeverandering) lager is dan 6,60% van de WOZ-waarde, kunt u op basis van het arrest van 6 juni 2024 werkelijk rendement claimen.

Wat zijn de gevolgen van het nieuwe stelsel (2027) voor vastgoedeigenaren?

Het nieuwe stelsel op basis van werkelijk rendement (beoogd 2027) zal de belasting voor vastgoedeigenaren ingrijpend veranderen. Zowel huurinkomsten als ongerealiseerde waardestijging van het vastgoed worden meegenomen in het belastbare rendement. Dit betekent dat eigenaren van sterk in waarde gestegen vastgoed meer belasting gaan betalen dan onder het forfaitaire stelsel. De exacte uitwerking is nog afhankelijk van wetgeving die in 2026 door de Tweede Kamer moet worden goedgekeurd.

Hoe documenteer ik mijn werkelijke rendement voor de Belastingdienst?

Bewaar jaaroverzichten van uw bank (spaarrente), jaaroverzichten van uw broker (dividenden, koerswinsten en -verliezen), huurcontracten en huurbetalingen (voor vastgoed), en WOZ-beschikkingen (voor waardebepaling vastgoed). Combineer dit met een overzicht van de waardeontwikkeling van uw beleggingen over het belastingjaar. De Belastingdienst heeft een formulier gepubliceerd voor het opgeven van werkelijk rendement bij de aangifte over 2023 en later.

Vallen cryptovaluta ook in box 3?

Ja. Cryptovaluta (Bitcoin, Ethereum, etc.) worden door de Belastingdienst beschouwd als overige bezitting in box 3. Het forfaitaire rendement van 6,60% wordt berekend over de waarde op 1 januari van het belastingjaar (peildatum). Als uw crypto in waarde is gedaald, kunt u werkelijk rendement claimen. Alle crypto-bezittingen moeten worden aangegeven — ook als de exchanges in het buitenland zijn gevestigd.

Wanneer precies gaat het nieuwe werkelijk-rendement-stelsel in?

Het kabinet heeft als streefdatum 1 januari 2027 voor het nieuwe stelsel. De wetgeving moet nog door de Tweede en Eerste Kamer worden goedgekeurd. Gezien de complexiteit van het stelsel en eerdere vertraging (de invoering was oorspronkelijk gepland voor 2025) is het realistisch om rekening te houden met verder uitstel. Tot de inwerkingtreding blijft het overbruggingsstelsel van kracht, aangevuld met de mogelijkheid werkelijk rendement te claimen conform de rechtspraak van de Hoge Raad.